آیینه پژوهش - دفتر تبلیغات اسلامی حوزه علمیه قم - الصفحة ١٢ - معرفيهاى گزارشى

معرفيهاى گزارشى


كليات
ـ فهرست موضوعى نسخه هاى خطى عربى كتابخانه هاى جمهورى اسلامى ايران
سيد محمد باقر حجتى, چاپ اول: تهران, انتشارات سروش, ١٣٧٥, ٧٠٤ص, وزيرى.
كتاب حاضر مجلد سوّم از مجموعه عظيم (فهرست موضوعي…) است كه به همت والاى استاد سيد محمد باقر حجتى و همكارى سازمان مدارك فرهنگى انقلاب اسلامى تدوين مى يابد. آنچه در اين جلد آمده است فهرست تفسيرهاست كه تا حرف (ع) پيش رفته و آخرين كتاب معرفى شده (العروة الوثقى) شيخ بهايى است.
نمايه كتابها در اين فهرست به دقت معرفى مى شوند و نسخه هاى آنها با دقت ضبط مى گردند و اجمالى از شرح حال مؤلف كه براى اوّلين بار ياد مى شود, مى آيد با اشاره به منابع شرح حال وى و در موارد بعد ارجاع داده مى شود. بواقع اين مجموعه از يك سوى كتابشناسى كارآمدى است و از سوى ديگر تراجم مؤلفان و پديدآورندگان آثار. مجلد دوم اين مجموعه به گونه مقدمه مجلدات تفسير نگاهى خواهد بود به سير تطور نگارشهاى تفسيرى.
ـ فرهنگ اصطلاحات معاصر (عربى فارسى)
نجفعلى ميرزايى, چاپ اول: قم, دارالأعتصام, ١٣٧٦, ١١٨٨ص, وزيرى.
فرهنگى است, دوزبانه و روزآمد. مؤلف كوشيده است اصل را در تبيين واژه ها بر برابريابى بگذارد, از اين رو جز در مقام ضرورت واژه ها تعريف نشده اند. واژه هاى برگزيده شده با توجه به كاربرد امروزين آنها مورد توجه قرار گرفته است, از اين رو فرهنگى است امروزى و كاملاً روزآمد و حدود هجده هزار واژه اين فرهنگ غالباً در قالب جمله ها و عبارتها آمده است, تا چگونگى كاربرد آن نمايانده شود.
براى سهل الوصول ساختن واژه يابى مؤلف (راهنماى جامع واژگان فارسى) را در پايان كتاب نهاده است, كه در آن واژه هاى فارسى با ذكر صفحات آمده است.
ـ فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه مجلس شوراى اسلامى/٢٥
على صدرايى, چاپ اول: قم, مركز مطالعات و تحقيقات اسلامى, ١٣٧٦, ٥٢٥ص, وزيرى.
پس از سالها كه تدوين و نشر فهرست نسخه هاى خطى كتابخانه مجلس شوراى اسلامى, متوقف شده بود, اكنون جاى خرسندى است كه بخشى از آن مجموعه عظيم فهرست شده نشر مى يابد. فهرست كتابهاى اين مجموعه را جناب صدرايى خويى, با نظارت كتابشناس بزرگ جناب آقاى حائرى تدوين و نشر داده اند. اين مجلد مشتمل است بر معرفى پانصد نسخه از ٧٠٠١ تا ٧٥٠٠. در اين فهرست فقط كتابها نسخه شناسى شده است و نه كتابشناسى و مؤلف شناسى, كتابها پيش از آنكه نسخه شناسى شوند براى اطلاع خواننده مراجع و مصادر پژوهش آنها نشان داده شده است.
ـ الوجيز المترجم (عربى فارسى)
محمّد الحيدرى, چاپ اول: قم, مركز انتشارات دفتر مطالعات اسلامى, ١٤١٨, ١٨٩ص, وزيرى.
فرهنگى است عربى به فارسى, كه تك واژه ها و اصطلاحات مستَعمل در زبان روز را تبيين كرده است. مؤلف واژه ها و اصطلاحات را براساس موضوع سامان داده است; مثلاً: الفاظ مرتبط با خانواده, لفظهاى بازارى, بانكى و اقتصادى, رستوران و هتل, پزشكى و درمانى, حكومت و دولت, روزنامه و مجلّه و….
ـ شيوه هاى تحصيل و تدريس در حوزه هاى علميه
محمد على رضايى اصفهانى, چاپ اول: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٦, ٢١٥ص, وزيرى.
اين كتاب نگاهى است به شيوه هاى فراگيرى و فرادهى در حوزه هاى علوم اسلامى. مؤلف در فصل اوّل علم و اجتهاد در حوزه علوم اسلامى را به بحث نهاده است و آنگاه در فصلهاى بعدى چگونگى فراگيرى درسهاى مقدماتى, سطح, درس خارج را تبيين كرده است. شيوه هاى تدريس دوره هاى عالى اجتهاد در حوزه هاى علوم اسلامى در فصل پنجم بررسى شده و در ضمن آن به شيوه مكتب سامرا و نجف پرداخته شده است. در بحث بعدى چگونگى محتواى بحثها در اين دو مدرسه گزارش شده است و آنگاه شيوه هاى تحصيل در دوره عالى اجتهاد, شيوه هاى مباحثه, و در نهايت پيشنهادها و تذكرها, آمده است. قرآن و حديث
ـ الأصفى فى تفسير القرآن ج١
مولى محمد محسن فيض كاشانى, چاپ اول: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٦, ٧١٣ص, وزيرى.
فقيه, محدث, مفسر و متكلم بزرگ شيعى در قرن يازدهم هجرى, ملا محسن فيض كاشانى را دو تفسير است, يك (الصافى) و دو ديگر (الأصفى). اصفى گزينشى است از صافى كه در آن به توضيحى كوتاه درباره آيات و غالباً با استناد به روايات بسنده شده است. محققان ارجمند مركز مطالعات و تحقيقات دفتر تبليغات اسلامى اين اثر ارجمند را تحقيق كرده اند و در پانوشتها, تمام اشارات فيض(ره) به روايات را رديابى كرده منابع احاديث را ارجاع داده اند و در ضمن مقدمه اى سودمند از شرح حال و آثار مؤلف سخن گفته اند.
ـ غريب القرآن
زيد بن على, چاپ دوم: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٦, ٧٣٦ص, وزيرى.
اين كتاب از متون بسيار كهن و مهم قرآنى است. تأثير اين كتاب در آثار قرآنيِ پس از آن, بسى مهم بوده است. به هنگام نشر چاپ اوّل اين كتاب از اهميت آن سخن گفتيم و يادآورى كرديم كه بخشهايى از كتاب در نسخه محقق افتاده بوده است و وى به سياق كتاب آن بخش را از تفاسير تكميل كرده است. اكنون اين چاپ بدون آن كاستى نشر مى يابد و محقق محترم, آن بخش را براساس چاپ ديگر كتاب كه براساس نسخه كامل و تحقيق آقاى حسن حكيم نشر يافته است, براى اين چاپ بازنويسى كرده است. كتاب (الصفوه) و بخشهايى از (القلّة و الكثره) نيز در اين چاپ آمده است.
ــ تفسير راهنما ج١
اكبر هاشمى رفسنجانى, چاپ دوم: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٦, ٧١٨ص, وزيرى.
تفسير راهنما, روشى است نو در عرضه مفاهيم و آموزه هاى قرآن. پيشتر و بهنگام نشر چاپ اوّل جلد اوّل كه اكنون بازنگرى و بازنگارى شده آن را پيش رو داريم, درباره چگونگى اين تفسير و اهميت و كارآمدى آن سخن گفته ايم. (آينه پژوهش, شماره ١٩, ص٨١ ـ٨٤)

ـ الأقبال
سيد رضى الدين على بن موسى بن طاووس, چاپ اول: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٦, ٥٤٥ص, وزيرى.
سرور سالكان سيد بن طاووس ـ رضوان الله عليه ـ در وظايف اعمال روزانه, دو كتاب پرداخته است: ١) المضمار السباق… ٢) الأقبال…. در اوّلى از دعاها و چگونگى عمل مؤمنان در ماه رمضان سخن گفته است و در دوّمى از ديگر ماهها. اين مجلد بخش اوّل از مجموعه ياد شده است. محقق محترم براساس سه نسخه اين كتاب را مقابله و تصحيح كرده و اختلاف نسخه ها را در پانوشتها آورده است و متون نقل شده را با بحارالأنوار سنجيده و يا به برخى منابع كهن دعايى ارجاع داده است.
وى در ضمن مقدمه اى از شرح حال آثار و چگونگى اين كتاب و تصحيح و تعليقش سخن گفته است.
ـ مدخل التفسير
محمد فاضل لنكرانى, چاپ سوم: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٦, ٢٩٦ص, وزيرى.
اين كتاب بحثهايى از مجموعه بحثهاى علوم قرآنى است كه مؤلف بزرگوار آن حضرت آيت الله فاضل لنكرانى, به عنوان مقدمه تفسير رقم زده است. اعجاز قرآن تحريف ناپذيرى قرآن كريم, قرائت و چگونگيهاى آن, اصول تفسير, از جمله بحثهاى اين كتاب است. فقه و حقوق
ـ آموزش فقه
محمد حسين فلاح زاده, چاپ اوّل: قم, دفتر نشر الهادى, ١٣٧٦, ٤٤٨ص, وزيرى.
اين كتاب براى تدريس در سطح عالى در حوزه هاى علوم اسلامى تدوين شده است. تا طالبان علم را براى ورود به بحثهاى تخصصى فقهى آماده تر سازد. كتاب پس از سالها تدريس و زدودن كاستيهاى آن بدين صورت نشر يافته است.
محتواى كتاب براساس فتاوى حضرت امام خمينى ـ رضوان الله عليه ـ است. مواردى كه اختلاف فتوا در حدّى است كه مقلدان مراجع ديگر نمى توانند بدان عمل كنند, با علامت مشخص شده است.
پايان همه درسها سؤالهايى دارد كه آموزندگان با پاسخ بدانها در فهم درس يارى مى شوند.

ـ ديه يا مجازات مالى
فاضل صالحى, چاپ اول: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٦, ٢٤٨ص, وزيرى.
اين كتاب پژوهشى است درباره ديه و مجازاتهاى مالى از نگاه فقه اسلامى, ابتدا از ديه بحث شده است با نگاهى به پيشينه آن, آنگاه بخش اوّل كتاب است با بحث از اقسام قتل و مقادير ديات. موجبات ضمان, جنايتى بر اطراف ديه, جنايت بر ميّت و غير آن, از بحثهاى ديگر اين كتاب است.
ـ نظريه پردازى در روابط بين الملل
سيد حسين سيف زاده, چاپ اول: تهران, سمت, ١٣٧٦, ٣٧٢ص, وزيرى.
اين كتاب براى دانشجويان رشته علوم سياسى و روابط بين الملل در مقطع كارشناسى و كارشناسى ارشد نگاشته شده است. قالبهاى فكرى, مبانى و معيارهاى ارزيابى نظريه. نظريه هاى مختلف در روابط بين الملل و از جمله: نظريه هاى جهان گرا, ملى گرا, سنت گرا, نظريه هاى رفتارگرايان ديدگاه خرده نظامى از نظريه هاى روابط بين الملل و… از جمله بحثهاى اين كتاب است. فلسفه و كلام
ـ هذه هى الشيعه
باقر شريف القرشى, چاپ اوّل: قم, ١٤١٨, ٣٠٣ص, وزيرى.
علاّمه شيخ باقر شريف قرشى از عالمان و مؤلفان بزرگ شيعى حوزه كهنسال نجف اشرف است. آثار ارجمند او در سيره امامان(ع) و ديگر موضوعات اسلامى از نگاشته هاى سودمند فرهنگ اسلامى است.
وى در اين كتاب از خاستگاه تشيّع, خلافت در نگاه شيعه جايگاه اهل بيت در قرآن و سنت, ديگرسانيهاى سياسى پس از رسول الله(ص) موضع برخى از صحابيان در جريانهاى پس از پيامبر صحابه از ديدگاه شيعه, ستمها و ظلمهاى روا شده بر شيعه در طول تاريخ و اجتهاد از نگاه شيعه سخن گفته و در پايان به برخى از اتهامات بى اساس پاسخ داده است.
ـ تحوّل فهم دين
احمد واعظى, چاپ اوّل: موسسه فرهنگى انديشه معاصر, ١٣٧٦, ٩٥ص, رقعى.
اين كتاب نقدى است فشرده بر نظريه (قبض و بسط تئوريك شريعت) كه در چهار بخش فراهم آمده است. در فصل اوّل تئورى قبض و بسط شريعت تبيين شده است. در فصل دوم ركن توصيفى قبض و بسط و در فصل سوم ركن تبيين نظريه و مسأله (ترابط عام معارف) به نقد گزارده شده است. فصل چهارم ويژه بررسى و نقد ركن چهارم است كه در ضمن آن به لوازم نظريه قبض و بسط نيز رسيدگى شده است.
ـ مدخلى بر كاوش در تاريخ اديان
محمد عبدالله درّاز, سيد محمد باقر حجتى, چاپ اوّل: تهران, دفتر نشر فرهنگ اسلامى, ١٣٧٦, ٣٣٦ص, وزيرى.
محمد عبدالله درّاز از قرآن پژوهان و متفكران بزرگ مصرى است. اين نگاشته را وى ابتدا براى تدريس نگاشته, آنگاه با بازنگرى بدين گونه سامان داده است.
در مقدمه كتاب پيشينه اديان در روزگاران كهن مطرح شده و آنگاه در مبحث اوّل دين را تعريف كرده و در پرتو تعريفى استوار, تعريفهاى گونه گون را نقد كرده است.
در مبحث دوم رابطه دين با فرهنگ اخلاق باز گفته شده است. مبحث سوم ويژه بحث و بررسى از پايه هاى تدين و انديشه هاى دينى است و جايگاه فطرت در اين ميان.
پيدايش عقيده الهى, چگونگى و زمينه ها در فصل چهارم مطرح و ديدگاههاى مختلف در اين باره نقد شده است. در فرجام سخن موضع اسلام در برابر اديان بازگو شده است. اخلاق و عرفان
ـ عين الحيات (ج١و٢)
علامه مجلسى, تحقيق: سيد مهدى رجالى, چاپ اوّل: قم, دارالأعتصام, ١٣٧٦, ٥١٦ «٦١٠ص, وزيرى.
علامه عالى قدر مولى محمد باقر مجلسى كه در عمومى سازى فرهنگ دين و معارف اهل بيت نقش عظيمى دارد, در اين كتاب كوشيده است تا محاسن اخلاقى و فضايل رفتارى را براساس وصيت نامه بالنده و ارجمند رسول الله(ص) به ابوذر غفارى گزارش كند. نام زيباى (عين الحيات (=سرچشمه زندگى) نشانگر آن است كه علامه بر اين باور است كه سرچشمه زندگى الهى و انسانى و حيات طيبه, كلام الله و مفسّران وحى است.
در اين دو جلد كتاب, بسيارى از فضايل اخلاقى و نيز عواملى كه سياهى دل را باعث مى شود, شرح شده است. آقاى رجائى كتاب را براساس نسخه هاى كهن و معتبر آن و از جمله بخشى را براساس نسخه اى به خط مؤلف مقابله كرده و منابع روايات را نيز در حد امكان استخراج كرده است.
ـ حقوق فرزندان در مكتب اهل بيت(ع)
محمد جواد طبسى, چاپ اول: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٦, ٣٣٢ص, وزيرى.
اين كتاب پژوهشى است درباره حقوق فرزندان از نگاه روايات معصومان(ع), جايگاه فرزند و مسؤوليت والدين در روايات در فصل اوّل گزارش شده است و در فصل دوم از دوران تولّد و رعايت سنتهاى نيكو سخن رفته است; مانند گفتن اذان در گوش فرزند, عقيقه, انتخاب نام, شير و تأثير آن… فصل سوم عهده دار تبيين رابطه پدر است با فرزند و در فصل چهارم از ادب آموزى و تربيت فرزندان بحث شده است, در فصل پنجم بحث از دوران بازسازى شخصيت فرزند است; عناوينى چون برچيدن زمينه فساد و انحراف در فرزندان, كنترل دوستان و… پرورش ايمان و مذهب, فرزند و جامعه دوران بلوغ و جوانى از بحثهاى ديگر اين كتاب است.
ـ ورزش در اسلام
حسين صبورى, چاپ اول: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٦, ٢٧٦ص, وزيرى.
مؤلف كتاب را در چهار بخش سامان داده است, در بخش اوّل بحثهاى عمومى را آورده است, مانند اهميت ورزش, تاريخچه ورزش, ورزش در قرآن و… در بخش دوم انواع ورزش در اسلام گزاش شده است, اخلاق ورزشى در بخش سوم بحث شده است و آنگاه بخش پايانى است با عنوان (رسيدگى به جسم) با عناوينى چون آداب تغذيه, خوراكيها و خواص آنها و…. تاريخ و شرح حال
ـ حيات فكرى و سياسى امامان شيعه
رسول جعفريان, چاپ اوّل: قم, انتشارات انصاريان, ١٣٧٦, ٦٣١ص, وزيرى.
اين كتاب ابتدا به صورت سلسله مقالاتى در مجله نور علم نشر يافت و آنگاه در دو مجلد به چاپ رسيد و اكنون بازنگرى و بازنگارى شده آن در يك مجلّد عرضه شده است. مؤلف براساس اسناد كهن و پژوهشهاى نو به جريانهاى سياسى و فرهنگى روزگار امامان(ع) نگريسته و مواضع امامان(ع) را در برابر آنان و روشنگرى آن بزرگواران را براى امت و چگونگى هدايت شيعيان در فضاى حاكم نشان داده است. توجه به جريانى مانند غاليان و موضع امامان(ع) و ديگر نحله نشانى است از نگرش تحليلى نويسنده و توجه دقيق وى به جريانها.
ـ منابع تاريخ اسلام
رسول جعفريان, چاپ اول: قم, انتشارات انصاريان, ١٣٧٦, ٣٣٢ص, وزيرى.
نگاهى است گذرا به سير تاريخ نگارى در فرهنگ اسلامى و توضيح و تبيين منابع تاريخ اسلام. عناوين بخشهاى مختلف آن چنين است: مسلمانان و تاريخنگارى گونه هاى مختلف تاريخنگارى مسلمانان, سيره نويسى و سيره نگاران, تاريخ نويسى و تاريخ نويسان, منابع تاريخ صدر اسلام, آثار شيعيان امامى در تاريخ زندگى امامان.
كتاب آكنده است از اطلاعات كتابشناسانه و براى شناخت برخى از جريانهاى فكرى تاريخى و نيز مواضع فكرى مورّخان بسى مفيد است.
ـ ميراث اسلامى ايران
به كوشش: رسول جعفريان, چاپ اوّل: قم, كتابخانه آيت الله العظمى نجفى مرعشى, ١٣٧٦, ٧٤٩ص, وزيرى.
اين كتاب چهارمين مجموعه از مجموعه ميراث اسلامى ايران است كه پيش از اين از آن مجموعه سخن گفته ايم. اين شماره ٢٨ رساله است كه تنى چند از فاضلان به تصحيح آنها همت گماشته اند. عناوين رساله ها چنين است: جنگنامه كشم, سنگ قبرهاى علويان در موزه مصر, ثناء المعصومين, نامه وكيل الرعايا, مكاتيب ميرداماد, ذخائر الأسفار, توحيدنامه, دو اجازه و چند فائده از نسخ خطى رساله مرآة صوفيه, رساله عرفانيه, رساله نوروزيه, شرح قصيده مير فندرسكى, ترجمه رساله نوروزيه ابن سينا. زندگى دوازده معصوم, المفيد فى التصريف, گزيده منية الممارسين (ماهيت مباحث اخبارى ـ اصولى), رساله قبله, تاريخ اصفهان, زاد المسافر و مهنة المقيم و المسافر, الفتوحات المنطقيه, رساله زروانى, اساس مزيّنه, وفيات علما, الأحكام الدينيّه, وصيت نامه.
ـ كردان گوران و مسأله كرد در تركيه
گ. ب آكوپف… سيروس ايزدى, چاپ اوّل: تهران, انتشارات هيرمند, ١٣٧٦, ١٦٥ص, وزيرى.
نگاهى است گذا به چگونگى شكل گيرى و ريشه هاى كردان گوران (على اللهيان) و نيز مسأله كرد در تركيه از آغاز جنبش كماليان تا كنفرانس لوزان.
مترجم در بحثى ذيل عنوان (سر سخن) جانمايه كتاب را نمايانده است و پس از آن, مقاله اى ارجمند از پژوهشگر نامى سيد محمد باقر نجفى درباره تبار كردان آورده است و سپس متن كتاب است درباره آنچه ياد شد.
ـ مبانى عرفان و احوال عارفان
على اصغر حلبى, چاپ اوّل: تهران, انتشارات سايه, ١٣٧٦, ٩٢٦ص, وزيرى.
مؤلف كتاب را در چهار بخش سامان داده است. در بخش اوّل به مبانى عرفان پرداخته و در بخش دوم به تفصيل از انديشه و سوانح زندگانى ٦٦ عارف (از حسن بصرى تا عبدالرحمن جامى) سخن گفته است.
بخش سوم شرحى است گويا و كوتاه از اصطلاحات عرفانى و در بخش چهارم به اجمال طريقه هاى عرفانى معرفى شده اند. فهرست اعلام پايان بخش كتاب است.
مؤلف در مقدمه اى خواندنى از چرايى نگارش كتاب و چگونگى و چندى و چونى مطالب آن سخن گفته است.
ـ تكاپوگر انديشه ها
عبدالله نصرى, چاپ اول: تهران, پژوهشگاه فرهنگ و انديشه اسلامى, ١٣٧٦, تصوير«٤٣٤ص, وزيرى.
اين كتاب عهده دار گزارش تحليلى زندگى, آثار و انديشه هاى استاد محمد تقى جعفرى است.
كتاب نوزده بخش دارد, بخش اوّل زندگانى است و در بخش دوم از آثار استاد سخن رفته است. در بخش سوم ابعاد شخصيت وى نمايانده شده است و آنگاه بخشهاى ديگر است با بحث و پژوهش درباره ابعاد فكر و انديشه استاد و با عناوينى چون: شناخت, خداشناسى, مبانى انسانشناسى, جبر و اختيار, فلسفه حيات, اصول اساسى حيات انسان, حيات معقول, اصول معرفت و گرديدن, تعليم و تربيت, انسان و آزادى, شخصيت زن, عرفان اسلامى, ارزشها و رابطه بايدها و هست ها, هنر و زيبايى, فلسفه تاريخ, اصول فلسفى تمدّن شناسى, مسائل اجتماعى و اسلام و حقوق بشر.
ـ تاريخ ولايت در نيم قرن اوّل
حسين ذاكر خطير, چاپ اول: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٦, ٢٣٥ص, وزيرى.
نگاهى است گذرا و تحليلى به تاريخ نيم قرن اوّل اسلامى و چگونگى مسأله ولايت در آن. در فصل اوّل از جايگاه اهل در قرآن سخن رفته است. در فصل دوم و با عنوان ولايت در آغاز راه مسأله جانشينى در متون اسلامى طرح شده است و از غدير سخن رفته است. جريان سقيفه و پى آمدهاى آن, عثمان و عوامل سقوط وى, حكومت على(ع) و جنگهاى آن حضرت, نقش حزب اموى در زوال انديشه ولايت و بالاخره پيدايش خوارج, از جمله بحثهاى اين كتاب است.
ـ مجمل رشوند
محمد على خان رشوند, چاپ اول: تهران, دفتر نشر ميراث مكتوب, ١٣٧٦, ٤١٦ص, وزيرى.
نويسنده كتاب به روزگار قاجاريان, رئيس ايل بزرگ رشوند و ساكن رودبار اَلموت بوده است و اين اثر كه خاطرات زندگانى و سوانح روزگار اوست, مشتمل است بر شرح وقايع و گزارشهاى تاريخى منطقه رودبار و الموت و نواحى اطراف آن و قزوين در سالهاى ١٢٧١ـ١٢٧٦. وضع و شيوه زندگى ايل رشوند, وضع جغرافياى محلى, نوع محصولات و ماليات آن, تجهيز سپاهيان, رفتار حاكمان و شاهزادگان با رعايا, رسوم آنان در شاديها و جشنها و… از جمله مطالبى است كه در صفحات كتاب آمده است. تحقيق كتاب را آقايان منوچهر ستوده و عنايت الله مجيدى به عهده داشته اند, كه افزون بر تصحيح متن در ضمن مقدمه اى درازدامن از ايل و خاندان رشوند سخن گفته اند و در تعليقات مفصل كتاب اعلام جغرافيايى را معرفى كرده, بسيارى از مطالب مبهم و مجمل متن را توضيح داده اند.
ـ مقالات تاريخى (دفتر دوم)
رسول جعفريان, چاپ اوّل: قم, انتشارات انصاريان, ١٣٧٦, ٤٠٨ص, وزيرى.
مجموعه اى است از مقالات تاريخى كه برخى از آنها پيشتر در همين مجله نشر يافته است. عناوين مقالات بدين گونه است: فضل بن روزبهان و گرايش مذهبى او, على قلى جديد الأسلام و نقد تورات, منازعات حنفيان و شافعيان در دوره مبانى تاريخ ويران, شيعه و چهار اثر در تاريخ محلّى, نوروز در فرهنگ شيعه, اهل حديث و كتاب صريح السّنه طبرى جايگاه موفقيات در منابع تاريخ اسلام, سوگوارى محرّم در سفرنامه هاى خارجى, خانه رمله دختر حارث در دولت نبوى, پيشينه تشيع در كاشان و اصفهان, دكتر شريعتى و روحانيت. ادبيّات
ـ شرح مثنوى (جزء دوم از دفتر دوم)
دكتر سيد جعفر شهيدى, چاپ اوّل: تهران, شركت انتشارات علمى فرهنگى, ١٣٧٦, ٣٧٤ص, وزيرى.
شرحى است كوتاه, گويا و سودمند بر مثنوى مولوى. پيشتر و به هنگام نشر دو مجلد پيشين از چگونگى اين شرح سخن گفته ايم, اين مجلد مشتمل است بر شرح بخشى از دفتر دوم مثنوى.
ـ گزيده مقالات مجمع بزرگداشت حكيم محمد فضولى
على اصغر شعردوست, چاپ اول: تهران, دبيرخانه كنگره فضولى, ١٣٧٦, ٣٣٥ص, وزيرى.
گزينشى است از مجموعه مقاله هاى تقديم شده به مجمع بزرگداشت شاعر بلند آوازه شيعى ملا محمد فضولى. عناوين برخى از مقالات چنين است: اثرپذيرى فضولى از سعدى و شعراى ديگر, فضولى و جمهورى آذربايجان, امثال و حكم در آثار فضولى, موسيقى در شعر فضولى, انسان كامل از ديدگاه فضولى, زلالى از چشمه خورشيد, داستان پيامبران در ديوان اشعار و….
ـ المعتبر فى شرح المختصر ج٥
عباس ظهيرى, چاپ اول: قم, مركز انتشارات دفتر تبليغات اسلامى, ١٣٧٦, ٣٦٨ص, وزيرى.
(المعتبر) شرحى است درازدامن بر كتاب ارجمند (مختصر المعانى) تفتازانى, اين مجلد عهده دار شرح و بسط بخش (بيان) آن است, تعريف علم بيان, اقسام دلالت, تشبيه و چگونگى آن, از جمله بحثهاى اين كتاب است در بحث تشبيه از اقسام مشبه و مشبه به, اقسام وجه شبه حقيقى و تقسيمات مختلف تشبيه سخن رفته است.
ـ ديوان ابى بكر خوارزمى
حامد صدقى, چاپ اول: تهران, دفتر نشر ميراث مكتوب, ١٣٧٦, ٤٩٨ص, وزيرى.
ابوبكر محمد بن عباس معروف به خوارزمى از شاعران, نويسندگان و دانشمندان سده چهارم هجرى است و اين كتاب پژوهشى است در جايگاه والاى او در ادب عربى و جمع و تدوينى است از پراكنده هاى شعر او. مؤلف ابتدا به تفصيل درباره وضع سياسى عصر خوارزمى سخن گفته و آنگاه از شرايط اجتماعى دوران خوارزمى بحث كرده است و در قسمت سوم از وضع فرهنگى روزگار وى, در بخشهاى بعد از زندگانى, خاندان, و شعر خوارزمى بتفصيل سخن رفته و آنگاه ٢٥١ قطعه شعرى كه فراچنگ آمده تدوين و گزارش شده است.
ـ آسمان و خاك
تاجماه آصفى, چاپ اوّل: تهران, مركز نشر دانشگاهى, ١٣٧٦, ٣٠٥ص, رقعى.
در اين كتاب مباحث كلامى در شعر فارسى از قرن چهارم تا قرن هفتم (از رودكى تا عطّار) گزارش شده است.
در بخش اوّل دانش كلام تعريف شده و روش و فايده آن بازگو شده است. آنگاه در فصل دوم جلوه هاى مباحث الهيات امت در شعر رودكى تا قطران تبريزى, برنموده شده است.
فصل سوم يكسر ويژه ناصر خسرو است و فصل سوم از سنايى تا عطار.
در فصلهاى مختلف كتاب, اشعار در ذيل عناوين كلامى مى آيد و آنگاه توضيحى و تحليل درباره محتواى آنها.
ـ بيان, با تجديد نظر و اضافات
سيروس شميسا, چاپ ششم: تهران, فردوس, ١٣٧٦, ٣٢٨ص, وزيرى.
نويسنده كتاب در طى سالها تدريس علم بيان در دانشگاه به اسلوبى دست يافته كه آن را در اين كتاب گرد آورده است. كتاب بيشتر صورت درسى و آموزشى دارد و بر مبناى اصول شناخته شده علم بيان به طرح نظريات تازه و ارائه مثالهاى نو پرداخته است. در خلال اين مباحث به طرح عناوينى جديد از قبيل سمبل و اسطوره و آركى تايپ نيز توجه شده و به مناسبت در اقوال قدما چون و چرايى به ميان آمده است. همچنين در كنار اشعار كلاسيك از اشعار شاعران معاصر نيز استفاده شده است. كتاب كه با دو پيشگفتار از نويسنده آغاز شده, متضمن هشت فصل است و در پايان هر فصل پانوشتها و تمرينات آورده شده. عناوين فصول كتاب به ترتيب عبارتند از: (تعاريف و كليات), (مجاز), (تشبيه), (استعاره), (بعد از استعاره), (كنايه), (خاتمه در علم بيان) و (توضيحات). بخش پايانى كتاب به واژه نامه, فهرست ماخذ و نامنامه اختصاص دارد.
ـ عشق و عرفان: فرهنگ قياسى
مهشيد مشيرى, چاپ اول: تهران, البرز, ١٣٧٦, ٢٤٠ص, رقعى.
در اين كتاب عشق در معناى عام آن به كار رفته و از ساده ترين تا متعالى ترين عشقها را شامل است: از عشق خاكى تا عشق افلاكى. كتاب پس از پيشگفتارى كوتاه در چهار فصل و يك كتابشناسى تدوين شده است. فصل اول مقايسه اى است بين واژگان عشق و عرفان كه نويسنده از ديدگاه قياسى رابطه عشق را با عاشق, معشوق, معاشقه و چون آن مشخص كرده است و آن گاه از عرفان و شعرا شاهد مثالهايى آورده و عشق را به ايمان, يقين, شهادت, ارادت و جنون نسبت داده است. در بخش دوم با عنوان (مدخل عشق) با نظم الفبايى به املاى عشق, آواى عشق تا تاريخ عشق و چون آن پرداخته شده و بخش سوم تحت عنوان (تفرّجى در گلستان عشق) هر واژه اى را كه در تصوف و عرفان گرد محور عشق مى گردد, با نظم الفبايى معنا كرده و شاهد مثالهايى از شعرا و عرفا آورده است. در بخش چهارم فهرست الفبايى ارجاعى واژگان عشق و عرفان آمده است.
ـ انديشه هاى نظامى گنجوى
بهروز ثروتيان, چاپ اول: تبريز, آيدين, ١٣٧٦, ٤٤٤ص, وزيرى.
در اين كتاب به بررسى تحليلى آثار حكيم نظامى گنجوى پرداخته شده است. نويسنده با نگرشى دقيق و كاوشى عميق در يك يك آثار نظامى به استخراج انديشه هاى نهفته شده در اين آثار پرداخته است. در اين تحليل به ترتيب مثنوى هاى مخزن الاسرار, ليلى و مجنون, هفت پيكر, شرفنامه و در پايان اقبال نامه مورد بررسى قرار گرفته اند. شيوه تحليل گر آن است كه ابتدا مختصرى به اثر و ويژگى هاى آن بپردازد و سپس بيتهاى كليدى را ذكر كند و انديشه هاى نظامى را به استناد آن ابيات برساند.
ـ طيف الخيال (گستره خيال)
شريف مرتضى, مترجم: نصرت الله فروهر, چاپ اول: تهران, سازمان تبليغات اسلامى, ١٣٧٦, ٣٨ص, وزيرى.
كتاب ترجمه اى است از اثر شريف مرتضى (علم الهدى) رهبر و پيشواى علويان در بغداد و يگانه روزگار خويش از لحاظ دانش و كلام و حديث و شعر, و نمونه كامل فرهنگ و تمدن و بينش در قرن چهارم و پنجم, يعنى عصر زرين ادبيات عرب. شريف مرتضى, اين كتاب را پس از بررسى و مطالعه اثر آمِدى (موازنه) درباره شعر ابى تمام و بحترى, پرداخته و شعرهاى خود و برادرش را در مورد (گستره خيال) بر شعرهاى آن دو افزوده و آن را (طيف الخيال) ناميده است. سيد مرتضى و سيد رضى در زمان حكومت آل بويه در بغداد مى زيستند. شريف مرتضى در اين اثر به زواياى باريك انديشه چهار شاعر, كشف گوشه ها و ابهامات ناشناخته آن پرداخته و سيرى را كه خيال در انديشه شاعر داشته به شكل آشكار و بارزى روشن كرده و اثر آمِدى را در بعضى موارد به نقد گرفته و آمِدى را به جهت بى توجهى به ژرفاى گستره خيال و سير آن به تعريض سرزنش كرده است.
ـ شكوه شمس: سيرى در آثار و افكار مولانا جلال الدين رومى
آن مارى شيمل, مترجم: حسن لاهوتى, مقدمه: سيد جلال الدين آشتيانى, چاپ سوم: تهران, شركت انتشارات علمى و فرهنگى, ١٣٧٦, ٩٨٨ص, وزيرى.
اين كتاب نتيجه چهل سال گفت و شنود نويسنده آن با مولاناست. گفت و شنودى بسيار خصوصى. در اين كتاب مولانا بيش تر به صورت انسانى ظاهر مى گردد بسيار حساس. انسانى به عالى ترين مفهوم كلمه كه انديشه هايش سخت بر قرآن و عرفان كلاسيك اسلامى استوار است و فروغ خورشيد حقيقت الهى با جلال و جمال خود در وجود شخص شمس الدين تبريزى بر او متجلى شده. مولانا كه بر اثر اين نور, انقلاب حال يافته در اين آتش مى سوزد و در پرتو اين نور نو به دنيا مى نگرد: او نشانه هاى عظمت خداوند و فيض و لطف حق را در همه جا آشكار مى يابد و تسبيح همه مخلوقات را مى شنود و با اشعارى فراموش نشدنى به ياد پيروان خود مى آورد كه حيات حقيقى تنها از راه تسليم شدن به عشق ميسر است. كتاب پس از سخن مترجم و اختصارات و ماخذ مترجم, ديباچه اى به قلم استاد سيد جلال الدين آشتيانى دارد و در پى آن پيشگفتار مؤلف و مطالب كتاب تحت عنوان زمينه, خيالبندى مولوى, الهيات مولوى و نفوذ جلال الدين مولوى در شرق و غرب آمده است. يادداشتهاى مولف, يادداشتهاى مترجم, فهرست آيات قرآنى, فهرست احاديث, فهرست افراد و جايها و كتابنامه در بخش پايانى كتاب ارائه شده است.
ـعرفان مولوى با تعليقات و اضافات
خليفه عبدالحكيم, مترجم: احمد محمدى, احمد ميرعلايى, چاپ چهارم: تهران, شركت انتشارات علمى و فرهنگى, ١٣٧٦, ٢٧٤ص, رقعى.
اين كتاب ترجمه اى است از كتاب پر ارزش دكتر خليفه عبدالحكيم به نام (مابعدالطبيعه رومى) كه به مناسبت عقيده و مسلك مولوى بر آن نام (عرفان مولوى) نهاده شده. كتاب داراى ده فصل است كه نخستين آن به عنوان درآمد كتاب آمده و نُه فصل ديگر به مسائلى اختصاص يافته كه اساس فكر مولوى است. مؤلف در درآمدى كه بر كتاب نوشته از مولوى و معلومات او و دوره اى كه در آن مى زيسته و علوم و اطلاعاتى كه زمينه فكرى او را ساخته, سخن مى گويد و به طور خلاصه سير تصوف را از نخستين زاهدى كه در جهان اسلام لقب صوفى گرفت تا زمان مولوى تعين و تحول فكر عرفانى را در خلال اين مدت روشن مى كند. سپس نحوه پرداخت مولوى را به بيان عقايد و نظريات خويش روشن مى كند. پس از آن به فصول كتاب مى پردازد, تحت عناوين: گوهر جان, مسأله خلقت, تطور, عشق ـ اختيار, انسان كامل, بقاى شخصيت (فنا و بقا), خدا, وحدت وجود صوفى. پايان بخش كتاب يادداشتها, واژگان فلسفى و عرفانى, مآخذ, و فهرست كتابها و رساله ها و نام كسان است.
ـ گزيده اشعار حافظ
مقدمه: بهاءالدين خرمشاهى, چاپ اول: تهران, مرواريد, ١٣٧٦, ٤٥٦ص, رقعى.
اين كتاب مشتمل بر گزينه اى از دويست غزل بر مبناى نسخه خلخالى (تصحيح خرمشاهى, نيلوفر, ١٣٧٥) است. معيار انتخاب غزلها, توجه به ارزش ذاتى و جايگاه هنرى و سپس شهرت و مردم پسندى و رواج و روايى هر غزل بوده است. كتاب با مقدمه اى از آقاى خرمشاهى آغاز شده كه در آن از سرِّ رواج و روايى شعر حافظ سخن گفته و به بيان بعضى از وجوه شعر حافظ پرداخته است. حافظ اسطوره ساز و آفرينشگر است; حافظ مقام علمى و فرهنگى شامخى دارد; عرفان و اخلاق; حافظ انديشه مند است و در شعرش حكمت مى ورزد; حافظ مصلح اجتماعى است; سخنورى و صنعتگرى حافظ; وجوه امتياز شعر حافظ, عناوين ديگر مباحث ارائه شده در مقدمه است.
ـ نگاهى به سپهرى
سيروس شميسا, چاپ هفتم: تهران, مرواريد, ١٣٧٦, ٣٤٤ص, رقعى.
اين كتاب صورت نهايى يادداشتهايى است كه نويسنده تا چند سال پيش در كلاس ادبيات معاصر, درباره سهراب سپهرى ارائه داده. نويسنده در واقع نگاهى دارد به برخى از جنبه هاى شعر سهراب. او از معدود شاعرانى است كه دستگاه منسجم فكرى خاص خود را دارد و براى فهميدن شعر او بايد با فكر ايشان آشنا بود. هدف اصلى نويسنده در اين كتاب فهم متن شعر است. همچنين در اين كتاب انواع اضافه هاى تشبيهى و استعارى مورد دقت قرار گرفته است. در صفحات پايانى كتاب فهرست راهنما, فهرست آيات قرآنى و احاديث و اقوال مشايخ و كتابنامه ارائه گرديده است.
ـ مكالمات: گفته ها و شنيده هاى جلال آل احمد (١٣٤٨ـ١٣٤١هـ.ش)
ويراستار: مصطفى زمانى نيا; زيرنظر: شمس آل احمد, چاپ اول: تهران, فردوس, ١٣٧٦, ٢٤٨ص, رقعى.
به معناى رايج و مصطلح, جلال آل احمد مصاحبه و گفت وگو با پرسش گران نشريات و مجلات رسمى نداشته و يا به ندرت داشته است. در ميان آثار بازمانده از آل احمد, ردپايى از مطبوعات ادبى, فرهنگى, اجتماعى و سياسى معاصر او به سختى يافت مى شود. اين كتاب شامل نه بخش است كه به ترتيب عبارتند از: (گزارش ميزگرد نقاشان) كه همان طور كه از يادداشت خانم دانشور برمى آيد, به دعوت (كتاب ماه) [كه مدير اصلى آن جلال آل احمد بود], گروهى از نقاشان در تالار روزنامه كيهان حضور يافتند تا تبادل نظرى درباره جست وجوى راه و رسم معقولى براى آينده نقاشى ايران كنند. بخش دوم كتاب با عنوان (زلزله بويين زهرا) درباره روستاييان ايرانى زلزله زده است. بخش سوم (يك گفت وگوى دراز) است كه نخستين مصاحبه حرفه اى, اصولى و جدى آل احمد به شمار مى رود. عناوين ديگر بخشهاى كتاب عبارتند از: مصاحبه اى كوتاه, گفت وگوى با يك فرنگى از فرنگ برگشته, گفت وگوى دراز با دانشجويان تبريز, درباره (نفرين زمين) و راه مردم.
ـ انواع ادبى
سيروس شميسا, چاپ پنجم: تهران, فردوس, ١٣٧٦, ٣٤٤ص, وزيرى.
انواع ادبى در رديف نظامهايى از قبيل سبك شناسى و نقد ادبى است كه يكى از اقسام جديد علوم ادبى به شمار مى رود. موضوع اصلى آن طبقه بندى آثار ادبى از نظر ماده و صورت در گروه هاى محدود و مشخص است. اين كتاب در اساس به كلياتى در باب انواع مختلف معروف آن پرداخته و در آن عناوين متعددى مورد بحث قرار گرفته است. هر فصل كتاب بالقوه مى تواند كتابى باشد, اما هدف نويسنده فقط ارائه معلوماتى در حد ضرورت براى دانشجويان بوده است. كتاب پس از پيشگفتار نويسنده و فصلى تحت عنوان كليات به چهار بخش و يازده فصل تقسيم شده. عناوين بخشها عبارتند از: انواع ديگر و انواع جديد, انواع ديگر و قوالب شعرى. يادداشتها, فهرستها, راهنما و فهرست ماخذ در صفحات پايانى كتاب ارائه شده است.
ـ سندس, دخترى در جستجوى حقيقت
بنت الهدى صدر; مترجم: محسن عابدى, چاپ اول: تهران, سازمان تبليغات اسلامى, معاونت پژوهشى, ١٣٧٦, ١٠٨ص, رقعى.
شهيد بنت الهدى خواهر شهيد محمد باقر صدر از نويسندگان مسلمان معاصر است كه براى هدايت نسل جوان به خصوص قشر دختران و بانوان تلاش بى وقفه اى نمود. او در طول حيات پر بركت خود علاوه بر فعاليتهاى فرهنگى و اجتماعى و سياسى مختلف, تعدادى داستان نيز نوشت كه در طى آنها به مشكلات اجتماعى و خطرهايى كه بر سر راه دختران كمين كرده است, پرداخت. اين داستانها مربوط به حوادثى است كه در زندگى قشر زنان رخ داده و مى دهد. كتاب پس از مقدمه اى از ناشر و زندگى نامه شهيد بنت الهدى, به متن داستان (سندس, دخترى در جستجوى حقيقت), مى رسد.